Vorig jaar kregen 16.100 Nederlandse mannen te horen dat ze prostaatkanker hebben. Dat zijn er meer dan vijftig per werkdag, en het aantal stijgt al jaren. Toch lopen de meeste mannen daar niet wakker van, en dat is precies het probleem. Prostaatkanker geeft in een vroeg stadium bijna nooit klachten. Je voelt niks, tot het moment dat een controle of een toevallige bloedtest iets aan het licht brengt.
Dat maakt het onderwerp minder spannend dan een nieuwe fitnesstrend, maar wel een van de dingen die je als man serieuzer zou mogen nemen dan je nu doet.
Waarom de cijfers zo hard stijgen
Volgens de nieuwste cijfers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) is prostaatkanker inmiddels de meest gestelde kankerdiagnose bij mannen, en de op één na meest voorkomende kankersoort in Nederland in het geheel. In 2024 waren het nog 15.212 nieuwe diagnoses, een jaar later al 16.100. De belangrijkste verklaring is simpel: Nederland vergrijst, en prostaatkanker treft vooral mannen tussen de 50 en 70 jaar. Er zijn nu meer mannen in die leeftijdsgroep dan tien jaar geleden.
Daarnaast wordt er tegenwoordig nauwkeuriger en veiliger opgespoord dan vroeger, waardoor artsen de ziekte vaker en eerder vinden. IKNL verwacht bovendien dat overgewicht de komende jaren een steeds grotere rol gaat spelen in de stijgende cijfers, wat weer een extra reden is om niet alleen aan je hart te denken als het over preventie gaat. Ons artikel over waarom mannen dubbel zoveel moeten sporten voor hun hart gaat over exact hetzelfde mechanisme: gewicht en leeftijd tikken harder aan dan de meeste mannen willen toegeven.
Het probleem is dat je meestal niks voelt
Waar veel mannen van schrikken: prostaatkanker is precies het type ziekte dat zich in het begin volledig stil houdt. Geen pijn, geen ongemak, geen signaal dat er iets mis is. Pas wanneer de ziekte is uitgezaaid, bijvoorbeeld naar de botten, ontstaan er klachten zoals rugpijn. Op dat moment ben je al veel verder in het traject dan je had gewild.
Dat klinkt onheilspellend, maar het is vooral een argument om niet te wachten op een teken van je lichaam. Je kunt beter zelf het initiatief nemen, net zoals je dat bij een gehoortest zou doen: klein ongemak dat je makkelijk negeert, terwijl vroeg ingrijpen achteraf het verschil maakt.
Deze veranderingen in je plasgedrag zijn wel een signaal
Hoewel prostaatkanker zelf meestal onopgemerkt blijft, geven andere prostaatproblemen, zoals een goedaardige vergroting of een ontsteking, vaak wel signalen af. Let op deze veranderingen:
- Je moet vaker plassen, ook 's nachts
- Het duurt langer voordat de straal op gang komt
- De straal zelf is zwakker dan vroeger
- Je hebt het gevoel dat je blaas nooit helemaal leeg is
- Er zit bloed in je urine of sperma
Geen van deze klachten betekent automatisch kanker. Vaak gaat het om een vergrote prostaat, iets dat op latere leeftijd bij veel mannen voorkomt zonder dat het kwaadaardig is. Maar het is wel een goede reden om naar de huisarts te gaan in plaats van het weg te wuiven als "iets van de leeftijd".
Vanaf welke leeftijd is een test zinvol
Prostaatproblemen komen vooral voor bij mannen boven de 45 jaar, en vanaf 50 jaar stijgt het risico op prostaatkanker duidelijk. Heb je een verhoogd risico, bijvoorbeeld doordat je vader of broer de ziekte heeft gehad, doordat je een Afrikaanse afkomst hebt, of doordat er BRCA1- of BRCA2-mutaties in de familie voorkomen, dan kan een eerdere check zinvol zijn.
De belangrijkste test is de PSA-test, een eenvoudige bloedtest die het Prostaat Specifiek Antigeen meet. Een waarde boven de 3 kan aanleiding geven voor vervolgonderzoek, al betekent een verhoogde waarde niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is. Ook een ontsteking of een goedaardige vergroting kan de uitslag beïnvloeden. Radboudumc benadrukt dat een verhoogde PSA-waarde alleen een indicatie is, geen diagnose op zich.
Precies daarom is het slim om eerst met je huisarts te overleggen voordat je de test laat doen. Een te snel afgenomen test zonder duidelijke reden kan tot onnodige onrust en vervolgonderzoeken leiden. Je huisarts bespreekt de voor- en nadelen, en bepaalt samen met jou of een test op dit moment zinvol is, of dat een uroloog een beter vervolgtraject kan bieden.
Dit is waarom een kwartiertje bij de huisarts je meer oplevert dan je denkt
Het makkelijkste is om dit artikel te lezen, te knikken, en er verder niks mee te doen. Precies dat patroon houdt de cijfers hoog. Een gesprek van een kwartier met je huisarts, of een simpele bloedtest tijdens een controle die je toch al had, kost je vrijwel niets. Wat het oplevert, is duidelijkheid: ofwel geruststelling, ofwel een vroege start van een behandeltraject dat op tijd ingrijpen juist heel goed te overzien maakt.
Diezelfde instelling geldt trouwens voor meer dan alleen je prostaat. In ons artikel over je hersenen net zo serieus nemen als je spieren gaat het over precies dezelfde valkuil: mannen investeren in wat ze kunnen zien en voelen, en negeren wat zich binnenin afspeelt. Een prostaatcheck kost je een ochtend. Het niet doen, kan je jaren kosten.